Położna Doradca Laktacyjny Tel. 502 655 442

Wpływ kontaktu matki i dziecka po porodzie na tworzenie się więzi psychicznej

mama2Psychiczny wymiar macierzyństwa wiąże się z wymiarem biologicznym, ponieważ więź psychiczna matki z dzieckiem rodzi się i rozwija jeszcze w okresie prenatalnym, kiedy nosi je w swoim ciele.
Matka tworzy sobie pewne wyobrażenia o dziecku dotyczące jego wyglądu, cech osobowości, snuje marzenia na jego temat, przeżywa pozytywne uczucia . Zalążki psychicznej więzi matki z dzieckiem powstające w okresie prenatalnym rozwijają się i wzbogacają już od pierwszych chwil po urodzeniu dziecka.(1)
Donald Winnicott wprowadził do psychologii pojęcie „pierwotnego matczynego zaangażowania”, które pojawia się w umyśle matki jeszcze przed narodzinami dziecka i twa przez kilka tygodni po jego urodzeniu. Matka jest głęboko bez reszty skoncentrowana na dziecku praktycznie ignorując świat zewnętrzny. Poprzez takie zaangażowanie i oddanie może jemu zapewnić w miarę łagodne przejście ze stanu prenatalnego do świata zewnętrznego. (2)

W momencie urodzenia dziecka matka wykazuje ogromne zainteresowanie potomkiem, jest całkowicie pochłonięta jego obecnością, dotyka go całą dłonią, głaszcze, poklepuje, masuje i obejmuje całe jego ciało. Bodźce wzrokowe, słuchowe, zapachowe i wibracyjne pochodzące od dziecka są odbierane przez zmysły matki i pobudzają w jej mózgu ośrodki odpowiedzialne za emocje. Te z kolei wpływają na przysadkę mózgową, dzięki czemu wydzielane są hormony wpływające na wytwarzanie pokarmu {prolaktyna} i jego wypływ z piersi (oksytocyna).(3)

Prolaktyna wyzwala zarazem instynktowne zachowanie opisywane jako „zachowanie człowieka strzegącego ogniska domowego i dbającego o rodzinę”.(4)
Natomiast oksytocyna nazwana jest „hormonem miłości” ponieważ wspiera zachowania macierzyńskie i uczestniczy w procesie tworzenia więzi.(5)

Znaczącą rolę wczesnego kontaktu matki i dziecka potwierdziły liczne badania przeprowadzone między innymi w Szwecji. Wnioski z tych badań wskazują,że matki przebywające razem ze swoim dzieckiem były bardziej wrażliwe na ich płacz, skłonne do zabaw z nimi i bardziej kompetentne w czynnościach pielęgnacyjno-opiekuńczych niż matki, które były oddzielone od swoich dzieci.
W trzy miesiące po porodzie zaobserwowano u matek przebywających stale ze swoimi pociechami, że częściej je tuliły, całowały, nawiązywały kontakt mimiczny i bawiły się z nimi.
Niemowlęta tych matek mniej płakały, częściej się uśmiechały i wykazywały żywszą reakcję na jej widok.(6)

Dla zapewnienia optymalnego rozwoju procesu tworzenia więzi uczuciowej i karmienia piersią wskazane jest zapewnienie przez środowisko medyczne właściwych warunków dla kobiety i jej nowo narodzonego dziecka.
Zwrócono uwagę, że matki, które odrzucały dziecko przed urodzeniem, po satysfakcjonujących kontaktach w pierwszych godzinach po porodzie często rezygnowały z oddania dziecka do adopcji.
Natomiast odseparowane matki od dziecka stawały się nierzadko chłodnymi uczuciowo.

Nie nawiązana naturalnie więź z dzieckiem po porodzie, w okresie największej wrażliwości na bodźce jakie wysyłają do siebie noworodek i matka, z czasem kształtuje się wolniej i z większym trudem. (7)
Fakt ten potwierdza doświadczenie lekarzy i położników, którzy twierdzą , że istnieje tzw. okres krytyczny dla matki, to znaczy szczególna podatność na „wdrukowanie” specyficznego nastawienia do dziecka.
U rodzących kobiet przez dwie godziny po porodzie obserwuje się stan szczególnego otwarcia i euforii jest to również zbieżny czas z gotowością noworodka do ssania piersi.(8)
W systemie opieki okołoporodowej gdzie noworodek jest oddzielony od matki nie zostają zaspokojone jego podstawowe potrzeby ssania piersi a tym samym przywierania do ciała matki, która daje mu poczucie bezpieczeństwa i ciągłości doświadczeń z okresu prenatalnego (bicia serca matki, kołysania jej oddechem i poruszaniem się).
Dziecko przeżywa stres, który pogłębia uraz porodowy.(9)

Eksperymentalne badania wykazują, że wczesne przystawianie noworodka do piersi wkrótce po urodzeniu wiąże się z większą częstością i dłuższym okresem w karmieniu piersią.
Efekt ten zostaje jeszcze bardziej pogłębiony gdy w szpitalu stosuje się system rooming-in. (10)
Bezpośredni kontakt matki i dziecka po porodzie ma zasadnicze znaczenie dla naturalnego karmienia. Jednym ze spontanicznych zachowań matek po porodzie jest przytulenie dziecka do piersi a tym samym stworzenie mu okazji do podjęcia ssania.
Matki najczęściej instynktownie przykładają dzieci do lewej piersi, a dzieci uspokajają się, słysząc znany sobie z życia prenatalnego rytm serca.
Obecność dziecka przy matce umożliwia dotykowy i wzrokowy kontakt z nim, a także ustalenie wzajemnego „rytmu interakcyjnego”.
Brazelton odkrył, że noworodki już bezpośrednio po urodzeniu wykazują wrażliwość społeczną i posiadają zdolność do reagowania na zachowanie matki. Matka reagując na zachowanie swojego dziecka, sprzyja ustanowieniu cyklu wzajemnego dialogu.(11)

Międzynarodowy Konsultant Laktacyjny JBCLC
Magister położnictwa
Sylwia Bieńkowska
e-mail : sylwiabienkowska@gazeta.pl
Bibliografia:

1.Maciarz A.:Macierzyństwo w kontekście zmian społecznych. Wyd. Akademickie „Żak”
2.Kmita G., Kaczmarek T,(red.).: Wczesna interwencja miejsce psychologa w opiece nad małym dzieckiem i jego rodziną. Zeszyty Sekcji Psychologii Klinicznej Dziecka PTP.02.Wyd. EMU.
3.Kornas-Biela D.: Wokół początku życia ludzkiego. Wyd. Pax.
4.Bradford N.: Niezwykły świat w łonie matki. Wyd. Elipsa.
5.La Leche League International.: Sztuka karmienia piersią. Media Rodzina of Poznań.1997r.
6.Maciarz A.:Macierzyństwo w kontekście zmian społecznych. Wyd. Akademickie „Żak”
7.Kornas-Biela D.: Wokół początku życia ludzkiego. Wyd. Pax
8.Bartosz B.:Doświadczenie macierzyństwa. Analiza narracji autobiograficznych. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2002r.
9.Kornas-Biela D.: Wokół początku życia ludzkiego. Wyd. Pax
10.Sioda T.:Znaczenie sutka w reprodukcji czlowieka. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 1994, 12, 24-44.
11.Kościelska M.: Trudne macierzyństwo.Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa 1998.