Położna Doradca Laktacyjny Tel. 502 655 442

Ochrona immunologiczna w mleku matki

karmienieMatka i dziecko w okresie ciąży i karmienia piersią stanowią system wzajemnie wpływający na siebie, w którym matka żywi i ochrania dziecko przed szkodliwym działaniem środowiska. Ze względu na unikalne właściwości pokarmu kobiecego karmienie piersią bywa określane jako „mleczna pępowina”. W okresie ciąży przez łożysko dziecko otrzymuje przeciwciała przygotowujące je do bezpiecznego kontaktu z drobnoustrojami środowiska zewnątrzmacicznego. Największe ilości przeciwciał dziecko pobiera w ostatnich tygodniach ciąży. Otrzymane przeciwciała pełnią swoją obronną rolę w organizmie dziecka przez klika pierwszych tygodni po porodzie, a pod koniec pierwszego kwartału życia obserwuje się ich wyraźny spadek.

Przeciwciała otrzymane od matki w okresie ciąży i laktacji nazwane są odpornością bierną. Układ immunologiczny noworodka i małego dziecka nie jest w pełni wydolny, gdyż wytwarzanie własnych przeciwciał w odpowiedzi na bakterie, grzyby, alergeny pokarmowe podejmuje w wieku około 2-3 miesięcy. Karmiąca matka wytwarza specyficzne przeciwciała przeciwko drobnoustrojom bytującym w jej otoczeniu. „Po wchłonięciu mikroorganizmu matka wytwarza przeciwciała zwane wydzielniczymi IgA, które przedostają się do jej mleka i pomagają chronić karmione piersią dziecko przed infekcjami pochodzącymi z jego środowiska. Mikroorganizm jest wchłaniany przez komórki matki, wyspecjalizowane komórki nabłonka wyściełającego przewód pokarmowy, i przekazywany komórkom układu odpornościowego nazywanym makrofagami. W makrofagach dochodzi do degeneracji patogenów i przekazania ich fragmentów (antygenów) komórkom immunologicznym zwanym limfocytami pomocniczymi T, wytwarzającym związki chemiczne, które aktywują inne komórki układu odpornościowego, czyli limfocyty B. Te z kolei dojrzewają, stając się komórkami plazmatycznymi, a następnie wędrują do tkanek nabłonkowych piersi i uwalniają przeciwciała. Niektóre z tych molekuł przechodzą do mleka i są połykane przez ssące dziecko. W jego przewodzie pokarmowym przeciwciała, chronione przed rozpadem przez tzw. składnik wydzielniczy, zapobiegają zagnieżdżeniu się mikroorganizmów.” (1)

Dzięki badaniom zidentyfikowano kilkadziesiąt czynników mleka kobiecego unieszkodliwiających poszczególne patologiczne bakterie, wirusy, grzyby a nawet pasożyty oraz kompleksy immunologiczne. Funkcje obronne gruczoł piersiowy pełni poprzez wydzielanie do pokarmu składników specyficznej odporności komórkowej i humoralnej (przeciwciała) oraz niespecyficznych czynników kontrolujących wzrost patogennych mikroorganizmów. Komórki przenikające do pokarmu bezpośrednio niszczą bakterie, wirusy i inne drobnoustroje lub mobilizują i wspomagają inne mechanizmy obronne. Większość komórek mleka matki jest w pełni aktywnych w organizmie niemowlęcia zwłaszcza w przewodzie pokarmowym. Dzieli się je na: immunologiczne specyficzne limfocyty T i B oraz komórki dodatkowe: limfocyty obojętnochłonne (neutrofile), komórki żerne (makrofagi) i komórki nabłonkowe (epitelialne). Największa liczba żywych komórek znajduje się w siarze i tylko w pokarmie świeżym. Ulegają zniszczeniu podczas mrożenia pokarmu, gotowania, a nawet pasteryzacji.

W pokarmie są obecne immunoglobuliny wszystkich klas IgA, IgE, IgG, IgM i IgE. Największa ich koncentracja występuje w siarze, następnie stężenie stopniowo maleje przez około 3 tygodnie po czym utrzymuje się na stałym poziomie, aż do okresu ograniczania liczby karmień, kiedy ponownie wzrasta. Pod względem ilości najwięcej w mleku matki występują immunoglobuliny z klasy IgA. Najważniejszą immunoglobuliną pod względem funkcji jest powierzchniowo czynna sIgA. Jest bezpośrednio wytwarzana w komórkach pęcherzyków mlecznych i w bardzo dużych ilościach przekazywana do wydzielającego się mleka. Cząsteczki wydzielnicze IgA są przekazywane ssącemu dziecku a w jego organizmie wiążą patogeny niedopuszczając ich do tkanek sposobami przekraczającymi możliwości organizmu niemowlęcia. Cząsteczki wydzielniczej IgA inaczej chronią dziecko niż pozostałe przeciwciała, ponieważ likwidują chorobę, nie wywołując zapalenia, podczas którego różne związki chemiczne niszczą mikroorganizmy, ale mogą także uszkodzić zdrową tkankę. Błona śluzowa niemowlęcia jest bardzo delikatna i wrażliwa co mogłoby doprowadzić do znacznych jej zniszczeń.

Badania prowadzone w ostatnich latach pozwoliły wykryć w mleku kobiecym fragmenty różnych patogenów najczęściej w postaci kwasów nukleinowych, które pobudzają układ immunologiczny do tworzenia własnej czynnej odporności tworząc naturalną szczepionkę przeciwko poszczególnym chorobom. Zidentyfikowano kwasy nukleinowe wirusów: cytomegalii, różyczki, opryszczki, zapalenia wątroby B,C,E, ospy wietrznej, HIV, Epstein-Barra; bakterii: gronkowców, paciorkowców, salmonelli, gruźlicy, boleriozy,; grzybów: drożdży, i inne fragmenty mykotoksyn oraz różnych pasożytów w tym toksoplazmozy.

(1) W jaki sposób mleko matki chroni noworodka. Newman J., Świat Nauki , luty 1996.

Artykuł zaczerpnięty pracy :
FIZJOLOGIA LAKTACJI I JEJ WPŁYW NA TWORZENIE SIĘ WIĘZI MIĘDZY MATKĄ I DZIECKIEM
autor Sylwia Bieńkowska